21 Ιαν. 2017

Άγιος Μάξιμος ο Βατοπαιδινός ή Γραικός, “φωτιστής και αναμορφωτής” του Ρωσικού Έθνους

Ιστολόγιο |




 21 Ιανουαρίου

Τα Λείψανα του Αγίου βρίσκονται στη Λαύρα Αγίας Τριάδος - Αγίου Σεργίου Μόσχας. Μέρος των λειψάνων του Αγίου, στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου. Αποτμήματα του Ιερού Λειψάνου του Αγίου βρίσκονται στις Μητροπόλεις Άρτας και Σπάρτης & στο Παρεκκλήσιο της Οσίας Ξένης της Ρωσίδος στη Μάνδρα Αττικής.


Ο Άγιος Μάξιμος ο Βατοπαιδινός ή Γραικός, λογιώτατος μοναχός, διακρίθηκε ως θεολόγος, φιλόσοφος, συγγραφέας και ποιητής κατά τον 16ο αιώνα. Υπήρξε “φωτιστής και αναμορφωτής” του Ρωσικού Έθνους.

Γεννήθηκε στην Άρτα το 1470 από πλούσια, επιφανή και ευσεβή οικογένεια και ονομαζόταν Μιχαήλ Τριβώλης. Μετά την βασική παιδεία στα σχολεία Άρτας και Κέρκυρας πήγε στην Ιταλία για ανώτερες σπουδές. 

Ποθώντας να επιτύχει τον ύψιστο ανθρώπινο προορισμό, την θέωση, αφού διαπίστωσε την ματαιότητα κάθε επίγειας δόξας και σοφίας, αποφάσισε να αφοσιωθεί στον Κύριο και έγινε μοναχός στη Ιερά Μονή Βατοπαιδίου. Εκεί ασκήθηκε περίπου 10 χρόνια και απόκτησε τις υψηλές μοναχικές αρετές (υπακοής, εγκράτειας, ταπεινώσεως, ακτημοσύνης και αγάπης). Με την αδιάλειπτη προσευχή ένωσε την ψυχή του με τον Θεό και έγινε κατοικία του Αγίου Πνεύματος. Στην πλούσια βιβλιοθήκη της Μονής μελέτησε τα σπάνια βιβλία και χειρόγραφα και απόκτησε την σοφία των προγενεστέρων Οσίων. Οι Πατέρες της Μονής του ανέθεταν εργασίες εκτός Μονής, τις οποίες χρησιμοποιούσε ως ευκαιρίες για να στηρίξει τον λαό μας, που ήταν υπόδουλος στους Τούρκους. Το 1515 ο Τσάρος Βασίλειος Ιβάνοβιτς ζήτησε, από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και από τον «Πρώτο» του Αγίου Ὀρους, έμπειρο, λόγιο και ενάρετο μοναχό για να μεταφράσει Εκκλησιαστικά κείμενα στην Ρωσική γλώσσα και να διορθώσει λανθασμένες μεταφράσεις και αντιγραφές της Αγίας Γραφής και Πατερικών κειμένων. Ο κλήρος έπεσε στον επιφανή μοναχό Μάξιμο τον οποίον υποδέχθηκαν στη Μόσχα ο μητροπολίτης Βαρλαάμ και ο Τσάρος το 1516.

Ο Μάξιμος ανέπτυξε μεγάλο συγγραφικό, μεταφραστικό, διορθωτικό, ερμηνευτικό και συμβουλευτικό έργο. Υπήρξε ο πρώτος μύστης των Ρώσων στην Αρχαία Ελληνική φιλοσοφία και φιλολογία, εισήγαγε την τυπογραφία, φρόντιζε να μορφώνει πλήθος ανθρώπων, που έγιναν συνεχιστές του έργου του.

Αναδείχθηκε όχι μόνον Ιεραπόστολος αλλά και εκπολιτιστής του Ρωσικού λαού, που βρισκόταν σε κατάσταση αγραμματοσύνης και αμάθειας. Το ομολογιακό του έργο και η ιεραποστολική του δράση διήρκησε μια οκταετία. Του επιφύλασσε όμως βαρύ σταυρό.

Λόγω ατασθαλιών πολιτικών και ορισμένων εκκλησιαστικών φορέων, αναγκάσθηκε να διαμαρτυρηθεί και να ελέγξει κάποιους, με βάση τις Ευαγγελικές αξίες. Ο Μάξιμος αντιμετώπισε την έχθρα του Τσάρου και του νέου μητροπολίτη της Ρωσίας Δανιήλ, που αγνοούσαν το ειλικρινές ενδιαφέρον του Αγίου για την σωτηρία τους και τη ευθυδρομία της Ρωσικής Εκκλησίας.

Καταδικάσθηκε, ως δήθεν αιρετικός, σε ισόβια φυλάκιση σιδηροδέσμιος, σε στέρηση της μεταλήψεως των Θείων Μυστηρίων, σε απομόνωση και απαγόρευση της επικοινωνίας με τους υπόλοιπους πιστούς. Δεν του επιτρεπόταν η αλληλογραφία και η ανάγνωση βιβλίων. 

Στη φυλακή δύο σκληροί και απάνθρωποι δεσμοφύλακες τον βασάνιζαν για έξι χρόνια, όπως ο έγραφε ο ίδιος «ετηρούμην εγκάθειρκτος εν δεσμοίς και εθανατούμην δια του ψύχους, του καπνού και της πείνης». Πολλές φορές ο Μάξιμος έπεφτε σε πλήρη απώλεια των αισθήσεων, μέχρι νεκρώσεως. Συνολικά διετέλεσε σε σιδηρά δεσμά δεκατέσσερα χρόνια (1525-1539), το σύνολο δε του χρόνου της φυλακίσεώς του ήταν 26 χρόνια.

Ο Άγιος Μάξιμος τα υπέφερε όλα με υπομονή, ανεξικακία και πραότητα λόγω της ταπείνωσεώς του. Η υπομονή του οφειλόταν στην Θεία βοήθεια. Άγγελος, κατέβηκε στη φυλακή και του προσέφερε “Σώμα και Αίμα” του Κυρίου Ιησού.

Μετά από αυτό το θαύμα, μέσα σε Θεία έξαρση συνέθεσε, και έγραψε με κάρβουνο στον τοίχο της φυλακής, “Κανόνα στο Άγιον Πνεύμα”. Ο Άγγελος που του εμφανίσθηκε τον προέτρεψε: «Μάξιμε, να κάνεις υπομονή εις τα ενταύθα δεινά δια να εκφύγεις τα δεινά της αιωνίου κολάσεως».

Έτσι από Θεία πληροφορία -απόκτησε πλήρη επίγνωση ότι εκπληρώνει το Θείο θέλημα- και με μεγάλη ταπείνωση πνεύματος έβαλε στην καρδιά του ότι αυτός είναι ο τελευταίος άνθρωπος πάνω στη Γη και ότι ο Κύριος επέτρεψε τα δεινά, για να τον οδηγήσει στην πνευματική τελειότητα.

Κατά την διαμονή του στην Μονή Οτρότς, από το 1531-1551, δόθηκε με Θεία νεύση, σχετική ελευθερία προς επικοινωνία, ενώ βρισκόταν στη φυλακή. Έτσι εξακολούθησε να μεταφράζει στην Ρωσική γλώσσα ιερά κείμενα, να συγγράφει αντιαιρετικά έργα χάριν προστασίας και διαφωτισμού του Ρωσικού λαού και να παρηγορεί τους όσους Χριστιανούς τον επισκέπτονταν στην φυλακή. Ο μητροπολίτης Μακάριος τον “έλυσε” από τον άδικο κανόνα της ακοινωνησίας (1543) που διήρκησε 18 χρόνια. Κατά διαστήματα παρακαλούσε θερμά να αφεθεί ελεύθερος, για να επιστρέψει στην πολυπόθητή του Μονή στον Άθωνα, δίχως όμως ανταπόκριση. Αιτήσεις για την απελευθέρωση του Αγίου Μαξίμου υπέβαλαν προς τον Τσάρο οι πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως, Ιεροσολύμων, Αλεξανδρείας καθώς και η Ιερά Μονή Βατοπαιδίου.

Η επιστροφή του κρίθηκε επικίνδυνη από τον Τσάρο και την τότε Εκκλησία, γιατί γνώριζε όλα τα αρνητικά της πολιτικής και Εκκλησιαστικής ζωής της Ρωσίας και φοβόντουσαν ότι θα τους εξέθετε στην κοινή γνώμη, επιπλέον δε, ότι θα φανέρωνε και την κακία που εφαρμόστηκε σ’ αυτόν. Το 1551 ο νέος Τσάρος, διέταξε να μεταφερθεί στην Λαύρα του Αγίου Σεργίου, διακόπτοντας την ποινή της φυλάκισεώς του.

Ο Άγιος Μάξιμος, 86 ετών γέροντας, καταβεβλημένος από τις κακουχίες της ισόβιας φυλάκισεώς του, την 21η Ιανουαρίου του 1556 -ημέρα που η Εκκλησία τιμά τον ομώνυμο & προστάτη του Άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή και στην Ιερά Μονή Βατοπαίδιου οι πατέρες και αδελφοί του τιμούσαν, κατα το έθος, την εορτή της Παναγίας της Παραμυθίας- παρέδωσε το πνεύμα του στα χέρια του Κυρίου, για να τον αναπαύσει από τους κόπους και τους πόνους του. 

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο προέβη στον κανονισμό ως Αγίου του Μαξίμου του Γραικού το 1988. Τον ίδιο χρόνο κανονίσθηκε ως Άγιος και από την Ρωσική Εκκλησία. Μετά τον θάνατό του ο Ρωσικός λαός τίμησε και ακόμη τιμά τον Μάξιμο τον Γραικό ως Άγιό του, διότι υπήρξε Όσιος και ο πρώτος φωτιστής και υπερασπιστής του. Η Εκκλησία της Ρωσίας, τελικά, υιοθέτησε όλες τις θεολογικές θεωρίες του και τις συμβουλές του περί τα εκκλησιαστικά και μοναστηριακά προβλήματα. Η μνήμη του εορτάζεται την 21η Ιανουαρίου. 

Η ανακομιδή του λειψάνου του έγινε την 21η Ιουνίου 1996 (π.ημ.), ενώ η παράδοση μέρους των λειψάνων του στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, έγινε την 8η Ιουλίου 1997 (π. ημ.). Οι εορτασμοί μετακομιδής του λειψάνου του στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, έγιναν την 14η Ιουλίου 1997 (π. ημ.).

 Ταις αυτού αγίαις πρεσβείαις Χριστέ ο Θεός, ελέησον ημάς. Αμήν!


 

Περί του τάφου του Αγίου Μαξίμου του Γραικού

Από το 1938 ο τάφος του Αγίου Μαξίμου του Γραικού αποτελούσε ένα σοβαρό πρόβλημα για την Εκκλησία της Ρωσίας, αλλά και για ολόκληρη την Ορθοδοξία, γιατί η θέση του δεν ήταν γνωστή και η ανακομιδή των ιερών λειψάνων του Αγίου καθίστατο ανέφικτη.

Στον μικρό ναό του Αγίου Πνεύματος, στην Λαύρα του Αγίου Σεργίου της Ιεράς Μονής της Αγίας Τριάδος, υπήρχε -πριν ανακαλυφθεί ο τάφος του Αγίου- ένα κενοτάφιο, συμβολικός τάφος, στον οποίο υπήρχε μία μεγάλη λάρνακα που είχε μόνο μία παλαιά μοναχική ενδυμασία του Αγίου. Στον τοίχο επάνω υπήρχε και μία μεγάλη εικόνα του, γνωστή στους Ρώσους από τα πολλά αντίγραφά της, μπροστά στην οποία ήταν πάντοτε αναμμένο ένα μεγάλο καντήλι. Πολλοί έκαναν το λάθος να τον θεωρούν πραγματικό τάφο. Σε πολλά βιβλία μάλιστα και άλλα σχετικά δημοσιεύματα, το κενοτάφιο αναφέρεται λανθασμένα ως τάφος. Επίσης, υπήρχε πλήρης βιβλιογραφική σύγχυση, ως προ το από ποιόν και πότε κτίστηκε πάνω στον τάφο ναϊδριο για τον Μάξιμο τον Γραικό και πότε αυτό γκρεμίστηκε. Γι΄ αυτούς τους λόγους θεώρησα απαραίτητο, το 1993, να συναθροίσω όλα τα απαραίτητα ιστορικά στοιχεία για την πραγματική θέση του τάφου του Αγίου Μαξίμου του Γραικού, αφού προηγουμένως είχα ήδη σημειώσει μία μικρή ιστορική αναδρομή πάνω σε προηγούμενες ερευνητικές προσπάθειες για την τελική επισήμανση του τάφου. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποίησα παλιές και νέες πηγές, ήτοι βιβλία και χειρόγραφα και κυρίως τον ειδικό φάκελο περί του συγκεκριμένου αυτού θέματος, που μελετούσε ο Ρώσος αρχαιολόγος και ιστορικός Sergey Beljaev.

Ρωσική Εικόνα του Αγίου Μαξίμου του Γραικού, κλασσικής Ρωσικής τεχνοτροπίας του 19ου αιώνος, ευρισκομένη στο σκευοφυλάκιο της Ιεράς Μεγίστης Μονής Βατοπαιδίου

Κατά την χρονική περίοδο, από το 1930 εως το 1940, το μοναστήρι της Αγίας Τριάδος στο Ζαγκόρσκ μετατράπηκε από τις τότε άθεες κυβερνήσεις σε: α) Φοιτητική λέσχη, β) Οικοτροφείο και γ) Εκπαιδευτικό ίδρυμα. Επίσης κατά την διάρκεια της δεκαετίας αυτής, έγιναν συντηρήσεις κτηρίων και ανακαινίσεις, γκρεμίστηκαν όλες οι μικρές εκκλησίες και οι ναϊσκοι και δίπλα στην Μονή οικοδομήθηκαν νέες πτέρυγες για να στεγάσουν διάφορες σχολές.Τότε ήταν που κατεδαφίστηκε το παρεκκλήσιο του Αγίου Φιλαρέτου, που είχε κτισθεί πάνω από τον τάφο του Μαξίμου του Γραικού και δίπλα στον Ναό του Αγίου Πνεύματος.

Ακριβώς στο μέρος αυτό, το 1942, κατά την διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και πριν από την επίθεση των χιτλερικών δυνάμεων κατά της Μόσχας, έγιναν ανασκαφές, όχι σε ολόκληρο τον χώρο, αλλά σε μερικές γωνιές του παρεκκλησίου και οι αρχαιολόγοι και οι ιστορικοί της εποχής υπολόγισαν ότι εκ των τριών ανευρεθέντων εκεί τάφων, ο ένας ανήκε στον Μάξιμο τον Γραικό. Ο διευθυντής της Αρχαιολογίας και επικεφαλής των ανασκαφών, διεπίστωσε μάλιστα ότι οι δύο άλλοι ανήκαν σε ανθρώπους νεώτερης ηλικίας, πλην όμως τα γραπτά κείμενα με τα συμπεράσματά του, χάθηκαν γιατί ήταν άκληρος όταν πέθανε.

Στα συμπεράσματά του, μνημόνευε τα ονόματα επιφανών ανθρωπολόγων της Μόσχας. Επίσης τεκμηρίωνε με στοιχεία επιστημονικά και πραγματικά, ακόμη και τα συνταχθέντα πορίσματά του. Και ενώ τις πρόχειρες ανασκαφές του 1942-1943 θα ακολουθούσαν αργότερα σοβαρότερες -όπως αναφέρει το επίσημο έγγραφο που συνέταξε το επόμενο έτος ο διευθυντής της Αρχαιολογίας- τελικά αυτές δεν πραγματοποιήθηκαν λόγω της εντάσεως του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στην περιοχή. Ωστόσο, όλα αυτά τα χαμένα ιστορικά - αρχαιολογικά στοιχεία ανακαλύφθηκαν το 1960 στο σπίτι της αρχαιολόγου Rozanova, λίγες μέρες μετά τον θάνατό της.

Ο Ι.Ν. του Αγίου Πνεύματος, στην Λαύρα του Αγίου Σεργίου της Ιεράς Μονής της Αγίας Τριάδος, στο Ζαγκόρσκ, στη βορειοδυτική γωνία του οποίου ευρίσκετο ο τάφος του Αγίου Μαξίμου του Γραικού

Στον φάκελό της με τίτλο «Ο τάφος του Αγίου Μαξίμου του Γραικού» βρέθηκαν -μαζί με όλο το αρχαιολογικό ερευνητικό αρχείο- και φωτογραφίες που έδειχναν τον τάφο με τα ιερά οστά του Οσίου Μαξίμου του Γραικού.Βρέθηκε επίσης ένα κείμενο, με μαύρα γράμματα σε λευκό χαρτί, που συντάχθηκε κατά τον χρόνο των ανασκαφών των Ρώσων ανθρωπολόγων, οι οποίοι υποστήριζαν ότι τα οστά πρέπει να ανήκουν στον Άγιο Μάξιμο τον Γραικό. Ευτυχώς το έγγραφο αυτό περιλαμβάνεται στον φάκελο της Rozanova.

Στο παλιό κενοτάφιο, πάνω ακριβώς από την κενή λάρνακα, υπήρχε μεγάλη εικόνα του Αγίου Μαξίμου του Γραικού και ένα καντήλι πάντοτε αναμμένο

Πριν την ανακομιδή, στη λάρνακα υπήρχε μόνο μία μοναχική ενδυμασία

Όπως είναι γνωστό, η αρχαιολογική επιστήμη δεν μπορεί να αποδείξει υπεύθυνα, βασισμένη στα οστά του νεκρού, την χρονολογία που αυτός έζησε. Επίσης, ούτε η μέθοδος «άνθρακας 14» βοηθεί στο θέμα αυτό, διότι κατά κανόνα ισχύει για τις ανασκαφές παλαιολιθικών εποχών. Πιο έγκυρα αποδεικτικά στοιχεία για τον τάφο του Μαξίμου μπορούν να θεωρηθούν μόνο τα συμπεράσματα των ανασκαφών του 1942-1943, όπου υπεύθυνος ήταν ο διευθυντής της αρχαιολογίας Κρασνο-Παέτσεφ. Όταν πέθανε αυτός, γύρω στα 1950, ήταν μόνος του και το αρχείο του το παρέλαβε η αρχαιολόγος Rozanova, η οποία τότε ήταν διευθύντρια του τμήματος νομισμάτων του ιδρύματος «Μουσείο Πούσκιν» στη Μόσχα. Όταν πέθανε και αυτή το 1960, άκληρη, όλοι οι τότε γνωστοί μοσχοβίτες αρχαιολόγοι πήραν τα βιβλία, τους φακέλους και τα χειρόγραφα της, αναλαμβάνοντας κάθε ένας από ένα-δύο θέματα, για μελέτη, επεξεργασία και ενδεχόμενη έκδοση. Τελικά δεν έμεινε σχεδόν τίποτε από τα χειρόγραφά της, παρά μόνο λίγα τετράδια και χαρτιά πεταμένα και κάλεσαν τον νεαρό τότε επιστήμονα Sergey Beljaev μήπως βρει κάτι ενδιαφέρον, ώστε να ασχοληθεί με αυτό το θέμα με περαιτέρω έρευνα. Πράγματι, ο Beljaev ερεύνησε σωρούς χαρτιών μήπως ανακαλύψει κάτι αξιόλογο και βρήκε μερικά τετράδια με επιστημονικά έγγραφα-πορίσματα και παλιές φωτογραφίες για τον τάφο του Οσίου Μαξίμου του Γραικού, τα οποία πήρε για να τα μελετήσει ...

Η Λάρνακα και το Ρωσικό Τροπάριο για τον Άγιο Μάξιμο τον Βατοπαιδινό, τον επονομαζόμενο Γραικό, τον εξ Άρτης

Ιστορική φωτογραφία: Η τελετή της Ανακομιδής των Ιερών Λειψάνων του Αγίου Μαξίμου του Γραικού   


Πηγές

diakonima.gr Pemptousia.gr - filoivatopaidiou.wordpress.com - maximostrivolis.wordpress.com - saint.gr - pemptousia.ru - days.pravoslavie.ru


Αναρτήθηκε από: Ποσειδώνας Αποσπερίτης